Hormoonspiraal: werking, ervaringen, voor- en nadelen en vergoeding

Wat is een hormoonspiraal?

Een hormoonspiraal is een klein, T-vormig voorbehoedmiddel van kunststof. Een arts plaatst het in je baarmoeder. Het spiraaltje geeft langzaam een kleine hoeveelheid van het hormoon levonorgestrel af. Dat is een progestageen, een hormoon dat lijkt op het lichaamseigen hormoon progesteron.

Het hormoon maakt het slijm bij je baarmoedermond dikker, waardoor zaadcellen er moeilijker doorheen komen. Ook wordt het slijmvlies in je baarmoeder dunner.

Daardoor is een hormoonspiraal een zeer betrouwbaar anticonceptiemiddel. Van de 1.000 vrouwen met een hormoonspiraal worden er per jaar ongeveer 2 toch zwanger.

Een hormoonspiraal beschermt niet tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's). Daarvoor gebruik je een condoom.

Hoelang werkt een hormoonspiraal?

Een hormoonspiraal werkt vijf of acht jaar als anticonceptie. Hoelang precies, hangt af van het merk:

• Mirena: maximaal acht jaar

• Levosert: maximaal acht jaar

• Kyleena: maximaal vijf jaar

Gebruik je een hormoonspiraal om hevig bloedverlies te verminderen? Dan kan een andere vervangingstermijn gelden.

Je huisarts vertelt je wanneer jouw spiraaltje vervangen moet worden. Zet die datum in je agenda, zodat je beschermd blijft tegen zwangerschap.

Wat zijn de voordelen van een hormoonspiraal?

Een belangrijk voordeel is dat je vaak minder bloed verliest tijdens je menstruatie. Bij sommige vrouwen blijft de menstruatie helemaal weg. Vooral als je normaal veel bloed verliest of last hebt van menstruatiepijn, kan dat fijn zijn.

Daarnaast hoef je niet iedere dag aan anticonceptie te denken, zoals bij de pil. De hormoonspiraal blijft ook betrouwbaar als je moet overgeven of diarree hebt.

De hormonen werken vooral plaatselijk in je baarmoeder. Daardoor komt er minder hormoon in je bloed dan bij veel andere hormonale anticonceptiemiddelen. En anders dan de combinatiepil verhoogt de hormoonspiraal de kans op trombose niet.

Wat zijn de nadelen en bijwerkingen?

Vooral in de eerste maanden kun je onregelmatig bloedverlies hebben. Je bloedt bijvoorbeeld tussendoor of verliest vaker kleine beetjes bloed. Meestal wordt dat na een paar maanden minder.

Andere mogelijke bijwerkingen zijn:

• hoofdpijn

• puistjes of acne

• gevoelige of pijnlijke borsten

• haaruitval

• somberheid

• meer afscheiding uit je vagina

Deze klachten verdwijnen vaak binnen drie maanden. Sommige vrouwen hebben helemaal geen bijwerkingen.

Er is ook een kleine kans dat het spiraaltje loskomt, of dat het bij het plaatsen door de wand van je baarmoeder gaat. Dat laatste gebeurt bij ongeveer 1 op de 1.000 plaatsingen. Geef je borstvoeding, dan is die kans iets groter.

Heb je na het plaatsen hevige buikpijn, koorts of veel bloedverlies? Neem dan contact op met je huisarts.

Doet het plaatsen van een hormoonspiraal pijn?

Het plaatsen kan pijn doen, maar hoeveel verschilt per persoon. Sommige vrouwen voelen vooral krampen zoals bij de menstruatie, anderen vinden het echt pijnlijk.

De huisarts brengt het spiraaltje via je vagina en baarmoedermond in je baarmoeder. Dat duurt meestal maar een paar minuten. Bespreek vooraf welke pijnstilling mogelijk is. Na het plaatsen kun je nog even buikpijn of krampen hebben.

Je kunt een hormoonspiraal ook weer laten verwijderen. Daarna kun je meestal snel weer zwanger worden.

Wanneer is een hormoonspiraal niet geschikt?

Heb je borstkanker of heb je dat gehad? Dan is een hormoonspiraal niet geschikt. Overleg eerst met je huisarts als je:

• een erfelijke aanleg voor borstkanker hebt

• net bent bevallen

• een vleesboom hebt

• misschien een soa of ontsteking hebt

• ernstige leverproblemen hebt

Wat kost een hormoonspiraal en wordt hij vergoed?

Een hormoonspiraal kost meestal ongeveer € 150. De precieze prijs hangt af van het merk en de apotheek. Laat je het spiraaltje plaatsen bij de huisarts, dan wordt de plaatsing vergoed uit de basisverzekering en betaal je geen eigen risico. Ga je naar een gynaecoloog in het ziekenhuis? Dan zijn de kosten hoger en geldt meestal wel het eigen risico.

Of je het spiraaltje zelf vergoed krijgt, hangt vooral af van je leeftijd:

• Jonger dan 18 jaar: vergoed uit de basisverzekering, zonder eigen risico.

• 18, 19 of 20 jaar: vergoed uit de basisverzekering, maar de kosten van het spiraaltje gaan van je eigen risico af.

• 21 jaar en ouder: je betaalt meestal zelf. Sommige aanvullende verzekeringen vergoeden de kosten helemaal of gedeeltelijk.

Let op: ook als je hormoonspiraal uit de basisverzekering wordt vergoed, kun je soms een wettelijke eigen bijdrage betalen. Vanaf 18 jaar kan daarnaast het eigen risico gelden. Vraag je apotheek vooraf wat je zelf betaalt.

Krijg je het spiraaltje voorgeschreven als behandeling, bijvoorbeeld bij endometriose of bloedarmoede door hevige menstruaties? Dan kan het ook vanaf 21 jaar onder de basisverzekering vallen.

Welke verzekeraars een hormoonspiraal vergoeden en tot welk bedrag, lees je op onze pagina over de vergoeding voor anticonceptie.

Is een aanvullende verzekering voor een hormoonspiraal voordelig?

Niet altijd. Een hormoonspiraal gaat jaren mee. Daardoor is zelf betalen vaak goedkoper dan een aanvullende verzekering waarvoor je elke maand extra premie betaalt.

Een hormoonspiraal van € 150 die acht jaar meegaat, kost gemiddeld minder dan € 19 per jaar. Voor je keuze telt vooral hoeveel extra premie je betaalt in het jaar waarin je het spiraaltje laat plaatsen. Een rekenvoorbeeld: betaal je € 180 extra premie om € 150 vergoed te krijgen? Dan is zelf betalen voordeliger, tenzij je ook andere vergoedingen uit dat pakket gebruikt.

Krijg je naast anticonceptie ook andere zorg vergoed uit je aanvullende verzekering? Dan kan het pakket toch interessant zijn. Kijk daarom niet alleen naar de vergoeding voor anticonceptie, maar ook naar de totale premie en de andere zorg die je verwacht nodig te hebben.

Hormoonspiraal of koperspiraal: wat is het verschil?

Het belangrijkste verschil: een hormoonspiraal bevat hormonen, een koperspiraal niet.

Met een hormoonspiraal word je vaak minder hevig ongesteld, of blijft je menstruatie weg. Met een koperspiraal kun je juist meer bloed verliezen of meer menstruatiepijn hebben, vooral in de eerste maanden.

Beide zijn betrouwbare anticonceptiemiddelen. Welke het beste bij je past, hangt af van je gezondheid, je voorkeuren en mogelijke bijwerkingen.

Ervaringen met de hormoonspiraal

Hoe je een hormoonspiraal ervaart, verschilt per persoon. Sommige vrouwen zijn tevreden omdat ze minder menstrueren of niet meer dagelijks aan anticonceptie hoeven te denken. Anderen krijgen juist last van bijwerkingen.

Voor een eerder artikel uit 2021 sprak ZorgKiezer met drie vrouwen over hun ervaringen met de hormoonspiraal. Hun verhalen laten zien hoe verschillend de ervaringen kunnen zijn.

Let op: onderstaande ervaringen zijn afkomstig uit 2021 en beschrijven de persoonlijke situatie van de geïnterviewden op dat moment. De medische informatie en vergoedingen in dit artikel zijn inmiddels bijgewerkt.

Charlene (23): "Minder hormonen dan bij de pil en nauwelijks bloedverlies"

Charlene had de hormoonspiraal toen 3 jaar. Daarvoor gebruikte ze de pil, maar daar voelde ze zich naar door: ze was vaak chagrijnig en down, haar huid werd slechter en ze had vaak tussentijdse bloedingen. Ook een hogere dosis hielp niet.

Charlene heeft PCOS, een hormonale aandoening die onder andere invloed kan hebben op haar menstruatie. Voor haar was de hormoonspiraal een passende keuze. Ze krijgt daardoor minder hormonen binnen dan met de pil die ze eerder gebruikte. Ook vindt ze het fijn dat ze bijna geen bloedverlies meer heeft en niet dagelijks aan anticonceptie hoeft te denken.

Het plaatsen vond ze pijnlijk, maar het duurde gelukkig niet lang. De dag erna had ze nog krampen, die snel minder werden. "Al met al ben ik erg tevreden met het gebruik van de hormoonspiraal."

Zoë (23): "Minder moodswings en veel minder ongesteldheidspijn"

Zoë had de hormoonspiraal toen bijna 6 jaar. Met de pil had ze last van heftige moodswings, en ze vergat hem weleens. Met de hormoonspiraal heeft ze geen bijwerkingen meer: ze heeft minder moodswings, veel minder ongesteldheidspijn en hoeft er niet meer aan te denken.

Het plaatsen vond ze eng, maar de pijn viel mee. "Het voelt niet erg prettig, maar het is wel snel voorbij."

Esme (24): "Ideaal omdat ik ging reizen"

Esme had de hormoonspiraal toen 2 jaar en dat beviel haar goed. Bij het plaatsen kreeg ze verdoving, en ze vond het niet eng. De spiraal was voor haar ideaal omdat ze ging reizen. Ze wordt niet meer ongesteld, hoeft niet meer op tijd een pil te nemen en heeft geen bijwerkingen.

Wel zag ze wat op tegen het moment dat de spiraal eruit moet. "Ik hoor weleens verhalen dat de spiraal vastgroeit en operatief verwijderd moet worden." Dat was haar persoonlijke zorg en is geen gebruikelijk verloop: meestal haalt de huisarts het spiraaltje er eenvoudig uit. Twijfel je hierover? Bespreek het dan met je huisarts.

De interviews met Charlene, Zoë en Esme zijn oorspronkelijk afgenomen door Nicole Vlugt voor ZorgKiezer en gepubliceerd op 12 februari 2021. Dit artikel is in november 2026 inhoudelijk herzien en aangevuld door Maurizio IJzerman.

Controleer je vergoeding voor anticonceptie

Ben je 21 jaar of ouder en wil je een hormoonspiraal laten plaatsen? Kijk dan of jouw aanvullende verzekering de kosten vergoedt. Let niet alleen op de maximale vergoeding, maar ook op de premie die je betaalt.

Via ZorgKiezer vergelijk je zorgverzekeringen en zie je welke aanvullende pakketten anticonceptie vergoeden.