Onderzoek: zorgtoeslag ZorgKiezer

Jaarlijks ontvangen miljoenen Nederlanders zorgtoeslag, een belangrijke ondersteuning om de kosten van de zorgverzekering te verlichten. In de praktijk blijkt het toeslagensysteem soms complex en gevoelig voor veranderingen in inkomen of persoonlijke omstandigheden. Uit onderzoek van ZorgKiezer blijkt dat 40% van de Nederlanders in het verleden al eens zorgtoeslag heeft moeten terugbetalen, wat laat zien dat terugbetalingen geen uitzondering zijn. Het onderzoek brengt in kaart hoe vaak dit voorkomt, hoe Nederlanders de regels ervaren en welke financiële en emotionele gevolgen een terugbetaling kan hebben.

Hoewel zorgtoeslag voor veel huishoudens een belangrijke inkomensondersteuning is, blijkt de kennis over de bijbehorende regels beperkt. Slechts 31% van de respondenten vindt de huidige regels rondom zorgtoeslag duidelijk. Nog minder Nederlanders (26%) geven aan precies te weten of zij zorgtoeslag zouden moeten terugbetalen.

Ook in de financiële planning wordt een mogelijke terugbetaling vaak niet meegenomen. Slechts een kwart van de respondenten (26%) houdt hier actief rekening mee. Daarnaast geeft 17% aan geen financiële buffer te hebben om een onverwachte terugvordering op te vangen. Dit vergroot de kwetsbaarheid op het moment dat een terugbetaling zich voordoet.

Voor de groep die zorgtoeslag heeft moeten terugbetalen, blijkt de verrassing groot. 66% van deze respondenten gaf aan dat de terugbetaling onverwacht kwam. Vaak ging het bovendien om aanzienlijke bedragen: 40% moest 500 euro of meer terugbetalen, en voor 39% was het niet mogelijk om het bedrag in één keer te voldoen. Voor ongeveer één op de vijf (19%) leidde het tot financiële problemen. De impact beperkt zich echter niet tot het financiële vlak. Bijna de helft (46%) ervoer stress door de terugbetaling.

De meest genoemde reden voor terugbetaling is een hoger inkomen dan vooraf ingeschat (80%). Tegelijkertijd spelen ook andere veranderingen een rol, zoals samenwonen, trouwen, scheiden of wijzigingen in het huishouden. Denk hierbij aan het veranderen van het inkomen van een kind. Dit laat zien dat zorgtoeslag afhankelijk is van persoonlijke omstandigheden die niet altijd direct als ‘financieel’ worden ervaren, maar wel invloed hebben op het recht op toeslag.

Daarnaast blijkt een kloof tussen het gevoel van kennis en de werkelijke gevolgen: hoewel een deel van de respondenten aangeeft de regels te begrijpen, wordt een terugbetaling in veel gevallen alsnog als onverwacht ervaren.

“Het onderzoek laat zien dat zorgtoeslag voor veel mensen minder voorspelbaar is dan gedacht,” zegt Wouter Heuvelink, woordvoerder bij ZorgKiezer. “Veranderingen in inkomen of persoonlijke situatie hebben vaak sneller gevolgen dan mensen verwachten. Door hier vaker bij stil te staan en wijzigingen tijdig door te geven, kunnen verrassingen en financiële stress in veel gevallen worden beperkt.”

Verandert er iets in je inkomen, gezinssituatie of vermogen? Geef dit dan zo snel mogelijk door. Het beste moment om een wijziging door te geven, is wanneer je weet dat er iets verandert. Denk hierbij aan: een nieuwe baan, salarisverhoging of samenwonen met je partner. Een wijziging kun je het gehele jaar doorgeven en wordt meestal verwerkt vanaf de maand waarin je de wijziging doorgeeft. Zo voorkom je dat je te veel zorgtoeslag krijgt.

Je meldt de wijzigingen eenvoudig via Mijn Toeslagen op de website van de Belastingdienst.

Het onderzoek is uitgevoerd onder 1.123 Nederlanders van 18 jaar en ouder. Het veldwerk vond plaats in december 2025. De vragen gingen over ervaringen met zorgtoeslag, kennis van de regels en - voor wie daarmee te maken had - de gevolgen van het moeten terugbetalen van zorgtoeslag. De vragen over terugbetaling zijn uitsluitend gesteld aan respondenten die aangaven in het verleden zorgtoeslag te hebben moeten terugbetalen.