Het nieuwe zorgstelsel

Het nieuwe zorgstelsel

Claire LangenhoffExpert Zorgverzekeringen

14-04-2026

|

13-07-2026

|

5 min leestijd

Wouter Heuvelink

Gecontroleerd door onze zorgexpert

Sinds 1 januari 2006 heeft Nederland een nieuw zorgstelsel. Het ziekenfonds, de particuliere zorgverzekering en verschillende regelingen voor ambtenaren maakten toen plaats voor één basisverzekering. Woon of werk je in Nederland? Dan moet je meestal een Nederlandse basisverzekering afsluiten. Zorgverzekeraars mogen je niet weigeren voor deze verzekering. Je kunt ieder jaar zelf een zorgverzekeraar en een passende basisverzekering kiezen. Op deze pagina lees je waarom het zorgstelsel is veranderd, hoe het Nederlandse zorgstelsel werkt en wat dit voor jou betekent.

Wat is het nieuwe zorgstelsel?

Met het nieuwe zorgstelsel bedoelen we het zorgverzekeringsstelsel dat op 1 januari 2006 is ingevoerd. Voor die tijd waren mensen op verschillende manieren verzekerd. Een deel van de Nederlanders zat in het ziekenfonds, terwijl anderen particulier verzekerd waren. Sinds 2006 geldt voor bijna iedereen dezelfde wettelijke basisverzekering. De overheid bepaalt welke zorg in het basispakket zit. Zorgverzekeraars bieden de verzekering aan en maken afspraken met ziekenhuizen en andere zorgverleners.

De belangrijkste uitgangspunten zijn:

• bijna iedereen die in Nederland woont of werkt, moet een basisverzekering hebben;

• de inhoud van het basispakket wordt door de overheid bepaald;

• zorgverzekeraars moeten iedereen voor de basisverzekering accepteren;

• je mag zelf een zorgverzekeraar kiezen;

• je kunt ieder jaar overstappen;

• kinderen tot 18 jaar betalen geen premie voor de basisverzekering;

• een aanvullende verzekering is vrijwillig.

Waarom werd in 2006 een nieuw zorgstelsel ingevoerd?

Voor 2006 waren er grote verschillen tussen de manieren waarop mensen verzekerd waren. Of je in het ziekenfonds zat of een particuliere verzekering nodig had, hing onder andere af van je inkomen en werksituatie. Met de invoering van de Zorgverzekeringswet kwam er één basisverzekering voor vrijwel iedereen. Hierdoor gelden voor alle verzekerden dezelfde wettelijke rechten op zorg uit het basispakket. Zorgverzekeraars concurreren met elkaar op onder andere premie, service, polisvoorwaarden en de zorgverleners met wie zij afspraken maken. De overheid blijft bepalen welke zorg in het basispakket zit.

Hoe werkt het Nederlandse zorgstelsel?

Binnen het Nederlandse zorgstelsel hebben de overheid, zorgverzekeraars, zorgverleners en verzekerden ieder een eigen rol.

De overheid bepaalt de regels

De overheid bepaalt:

• welke zorg in het basispakket zit;

• welke zorgverzekeringsregels gelden;

• hoe hoog het verplichte eigen risico is;

• voor welke zorg je een eigen bijdrage betaalt;

• aan welke voorwaarden zorgverzekeraars moeten voldoen.

Het basispakket vergoedt bijvoorbeeld zorg van de huisarts, het ziekenhuis, de apotheek en de geestelijke gezondheidszorg. De precieze dekking en voorwaarden kunnen jaarlijks veranderen.

Zorgverzekeraars voeren de basisverzekering uit

Zorgverzekeraars bieden de basisverzekering aan en vergoeden de zorg die binnen je polis valt. Ook maken zij afspraken met zorgverleners over de prijs, kwaliteit en beschikbaarheid van zorg. Iedere zorgverzekeraar moet voor de basisverzekering dezelfde wettelijk bepaalde soorten zorg vergoeden. Toch kunnen polissen van elkaar verschillen. Denk bijvoorbeeld aan:

• de hoogte van de premie;

• de zorgverleners waarmee een contract is afgesloten;

• de vergoeding bij een niet-gecontracteerde zorgverlener;

• de manier waarop je zorgkosten declareert;

• de bereikbaarheid en service van de verzekeraar.

Het is daarom verstandig om niet alleen naar de premie te kijken, maar ook naar de voorwaarden en gecontracteerde zorgverleners.

Zorgverleners bieden de zorg

Zorgverleners zijn bijvoorbeeld huisartsen, ziekenhuizen, fysiotherapeuten, apotheken en psychologen. Zij leveren de zorg en maken vaak afspraken met zorgverzekeraars. Ga je naar een zorgverlener zonder contract met jouw verzekeraar? Dan krijg je bij sommige polissen niet het volledige bedrag vergoed. Controleer dit daarom voordat je een behandeling start.

Je kiest zelf een zorgverzekering

Je mag zelf bepalen bij welke zorgverzekeraar je een basisverzekering afsluit. Je kunt meestal kiezen uit verschillende soorten polissen. De verschillen zitten vooral in de keuze van zorgverleners en de vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg. Daarnaast kun je kiezen voor een vrijwillig eigen risico. Hiermee verhoog je het bedrag dat je zelf betaalt voor bepaalde zorg. In ruil daarvoor krijg je korting op je premie. Dit is vooral verstandig als je verwacht weinig zorg uit de basisverzekering nodig te hebben en onverwachte kosten zelf kunt betalen.

Is een basisverzekering verplicht?

Ja. Woon of werk je in Nederland? Dan moet je meestal een Nederlandse basisverzekering afsluiten. Daarmee ben je verzekerd voor de belangrijkste zorg uit het basispakket. Er bestaan enkele uitzonderingen. Dit kan bijvoorbeeld gelden als je voor een internationale organisatie werkt of vanwege je geloof gemoedsbezwaard bent. Twijfel je of je verzekeringsplichtig bent? Vraag dit dan na bij de Sociale Verzekeringsbank. Een aanvullende verzekering is niet verplicht. Daarmee kun je je verzekeren voor zorg die niet of maar beperkt in het basispakket zit, zoals uitgebreide fysiotherapie of tandartszorg voor volwassenen.

Wat veranderde er ten opzichte van het oude zorgstelsel?

De belangrijkste verschillen met het zorgstelsel van vóór 2006 zijn:

1. Eén basisverzekering voor vrijwel iedereen
   Het ziekenfonds en de gewone particuliere ziektekostenverzekering verdwenen.

2. Een verzekeringsplicht
   Wie in Nederland woont of werkt, moet meestal een basisverzekering afsluiten.

3. Acceptatieplicht voor zorgverzekeraars
   Een verzekeraar mag niemand weigeren voor de basisverzekering.

4. Een wettelijk basispakket
   De overheid bepaalt welke zorg voor iedereen verzekerd is.

5. Vrije keuze voor een verzekeraar
   Je kunt zelf een verzekeraar en polis kiezen en ieder jaar overstappen.

6. Een combinatie van premie en inkomensafhankelijke financiering
   Verzekerden vanaf 18 jaar betalen premie. Daarnaast wordt het stelsel via inkomensafhankelijke bijdragen en belastingen betaald.

Past je zorgverzekering nog bij je?

De basis van het zorgstelsel is sinds 2006 hetzelfde gebleven. De premies, polisvoorwaarden, gecontracteerde zorgverleners en vergoedingen kunnen wel ieder jaar veranderen. Controleer daarom ieder jaar of je zorgverzekering nog bij je situatie past. Verwacht je andere zorg te gebruiken, wil je naar een bepaald ziekenhuis of is je aanvullende verzekering niet meer nodig? Dan kan overstappen voordelig zijn.