GGZ-wachtlijsten voor de rechter: wat zijn je rechten als je te lang wacht?

Waarom staan de Consumentenbond en de NZa voor de rechter?

De Consumentenbond vindt dat de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) te weinig doet tegen de lange GGZ-wachtlijsten. De NZa is de toezichthouder: zij controleert of zorgverzekeraars zich aan de regels houden.

In april 2024 vroeg de Consumentenbond de NZa om in te grijpen. Dat heet een handhavingsverzoek. De NZa wees dat verzoek af, en ook het bezwaar daarna. Daarom ligt de zaak nu bij de rechter. Stichting De Bevlogen Huisartsen voert een vergelijkbare procedure en trekt samen met de Consumentenbond op.

De Consumentenbond wil dat de NZa verzekeraars dwingt om genoeg GGZ in te kopen. Zolang de wachttijden te lang zijn, zouden verzekeraars volgens de bond geen omzetplafonds mogen gebruiken. De NZa wijst juist op zorgbemiddeling door verzekeraars als oplossing.

Hoe zorgen omzetplafonds voor langere wachtlijsten?

Een omzetplafond is een maximumbedrag dat een zorgverzekeraar per jaar afspreekt met een behandelaar. Is dat bedrag op? Dan kan de behandelaar vaak geen nieuwe patiënten van die verzekeraar meer aannemen. Er komt dan een patiëntenstop.

Volgens de Consumentenbond gebeurt dat soms al in het voorjaar. De behandelaar heeft dan nog wel tijd en plek, maar het budget is op. Daardoor blijft er zorg ongebruikt, stelt de bond. Dit is het standpunt van de Consumentenbond. De rechter moet nog oordelen.

Hoe lang mag je wachten op GGZ?

Zorgverzekeraars en zorgaanbieders hebben samen afgesproken hoe lang je maximaal mag wachten op zorg. Die afspraken heten de Treeknormen. Voor de GGZ komt het hierop neer:

·       maximaal 4 weken van aanmelding tot intake (het eerste gesprek);

·       daarna maximaal 10 weken tot de start van je behandeling.

Samen is dat dus maximaal 14 weken. In de praktijk wordt die grens vaak overschreden. In oktober 2025 waren er ruim 100.000 GGZ-wachtplekken bezet. Bij bijna de helft duurde het wachten langer dan 14 weken. Let op: dat zijn wachtplekken, geen personen. Iemand kan op meer dan één wachtlijst staan.

Sta je op een wachtlijst? Dan hoef je niet alleen maar je beurt af te wachten. Duurt het wachten langer dan afgesproken, dan moet je zorgverzekeraar je helpen een behandelaar te vinden. Dat is geen gunst, maar hoort bij zijn zorgplicht. Bel je verzekeraar dus gerust, ook als je al op een wachtlijst staat.

Wat moet je zorgverzekeraar doen als je te lang wacht?

Je zorgverzekeraar heeft een zorgplicht. Dat betekent dat je verzekeraar ervoor moet zorgen dat je tijdig toegang hebt tot passende zorg.

Wacht je langer dan de afgesproken maximale wachttijd, of heeft je behandelaar een patiëntenstop? Dan moet je behandelaar je wijzen op de mogelijkheid van zorgbemiddeling. Hierbij helpt je zorgverzekeraar zoeken naar een behandelaar waar je sneller terechtkunt.

Leidt zorgbemiddeling niet tot tijdige zorg, maar kun je wel op tijd terecht bij een niet-gecontracteerde behandelaar? Dan mag je verzekeraar volgens de NZa de vergoeding voor die verzekerde zorg niet beperken. Je moet hiervoor wel eerst daadwerkelijk zorgbemiddeling hebben aangevraagd. Bespreek de vergoeding daarom altijd vooraf met je verzekeraar.

Wat kun je zelf doen als je te lang wacht?

1.       Neem contact op met je zorgverzekeraar en vraag om zorgbemiddeling. Noem hoe lang je al wacht en bij welke behandelaar.

2.       Vraag je verzekeraar om afspraken over een alternatief en de vergoeding schriftelijk te bevestigen.

3.       Ga je naar een behandelaar zonder contract? Laat die eerst een bevestiging opvragen dat je om zorgbemiddeling hebt gevraagd.

4.       Ben je het niet eens met je verzekeraar? Dien dan eerst een klacht in bij je verzekeraar. Kom je er samen niet uit, dan kun je naar de Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen (SKGZ).

Wat kan de uitspraak veranderen?

De rechter beoordeelt of de NZa het handhavingsverzoek terecht heeft afgewezen. Het is dus geen rechtszaak die omzetplafonds direct afschaft. Krijgt de Consumentenbond gelijk, dan moet de NZa mogelijk strenger optreden tegen verzekeraars.

Het CBb doet meestal binnen 6 weken uitspraak. Die termijn kan één keer met 6 weken worden verlengd. Een uitspraak volgt dus waarschijnlijk tussen eind november 2026 en begin januari 2027. Dat valt midden in het overstapseizoen. We werken dit artikel bij zodra de uitspraak er is.

De zaak raakt ook aan een ander plan. Het kabinet wil vanaf 2029 de verplichte vergoeding voor zorg zonder contract afschaffen. Lees wat dat voor je betekent in ons artikel over geen vergoeding bij niet-gecontracteerde zorg vanaf 2029.

Kies je binnenkort een zorgverzekering voor 2027 en heb je GGZ nodig? Check dan of je behandelaar een contract heeft met de verzekeraar, en hoeveel je vergoed krijgt als dat niet zo is. Op onze pagina over de vergoeding voor psychische hulp lees je waar je op let. Daarna kun je eenvoudig je zorgverzekering vergelijken.